نمک های یددار و پیشگیری از اختلالات ناشی از کمبود ید

نمک های یددار و پیشگیری از اختلالات ناشی از کمبود ید
 کمبود ید، شایع ترین علت کم کاری مادرزادی تیروئید در نوزادان است.  نمک های ید دار و انواع محصولات غذایی دریایی از منابع تامین ید در بدن می باشند.  عقب ماندگی ذهنی، کوتاهی قد، کاهش شنوایی؛ از عوارض کم کاری مادرزادی تیروئید است.  نگهداری نمک ید دار در ظروف تیره و دربسته موجب حفظ و نگهداری ید موجود در نمک است.  طبخ غذا بدون نمک و افزودن نمک یددار در سر سفره به غذا، موجب تامین ید مورد نیاز در بدن می شود.  زمان، در تشخیص و پیشگیری از عقب ماندگی ذهنی در نوزادان مبتلا به کم کاری مادرزادی تیروئید از طلا با ارزش تر است.  یکی از مهمترین عوارض کمبود ید، صدمات جبران ناپذیر مغزی و عقب ماندگی ذهنی و جسمی است.

در هنگام خرید نمک به چه نکاتی باید توجه کنیم؟

1.     بسته بندی نمک باید سالم و جنس آن باید به گونه ای باشد که نور از آن گذر نکند.

2.     حتما روی بسته ی نمک قید شده باشد: نمکِ یددارِ تصفیه شده

3.     روی بسته بندی، علامت استاندارد کالا داشته باشد.

4.     شماره ی ثبت، پروانه ی بهره برداری و تاریخ تولید و انقضا داشته باشد.

همچنین به منظور حفظ کیفیت نمک یددار لازم است، نمک مصرفی خانواده را در ظروف تیره و دربسته به دور از نور، حرارت و رطوبت نگهداری کنید. بهتر است که نمک غذا را در ده دقیقه آخر پخت به آن اضافه کنید.

مصرف نمک های سنگی یا نمک هایی که فاقد استانداردهای بالا باشند چه ضررهایی دارد؟

1.     دارای ذره های معلقی مانند شن و ماسه هستند که از نظر بهداشتی مضر خواهند بود. این بخش توسط صافی جدا می شوند.

2.     نمک های تصفیه نشده دارای ناخالصی هایی هستند که می تواند منجر به سرطان شود. از جمله فلزات سنگین این ناخالصی ها در آب حل می شوند، لذا قابل جدا کردن با صافی، پارچه و ... نیستند!

3.     از دیگر ناخالصی ها گچ می باشد که به دلیل سفید بودن و قابلیت حل شدن قابل تشخیص نمی باشد. وجود همین ناخالصی ها در نمک هایی که تصفیه نشده است شوری نمک را کاهش می دهد و آمار نشان می دهد که مصرف نمک به دلیل ناخالصی های موجود از 5 گرم به 15 گرم افزایش یافته است. افزایش مصرف نمک منجر به عوارضی مانند فشار خون بالا و عدم کنترل آن در بیماران فشار خونی می شود.

4.     فاقد ید هستند، در نتیجه منجر به عوارض ناشی از کمبود ید خواهند شد.

«با توجه به تاثیر کنترل کمبود ید در پیشگیری از عقب ماندگی ذهنی و بهبود ضریب هوشی کودکان، تاثیر آن برای نسل های آینده نیز خواهد ماند.»

چگونه این گونه نمک ها را می توان تشخیص داد؟

1.     این نمک ها فاقد پوشش مناسب هستند. پوشش این نمک ها از پلاستیک شفاف که نور را عبور می دهد تهیه شده است.

2.     مشخصات بهداشتی شامل پروانه ی ساخت، بهداشت، تاریخ مصرف و انقضا نیستند. مهر استاندارد ندارند.

3.     موقع حل شدن دارای ناخالصی هستند.

ی23ق33

ید چیست؟

ید عنصری است که در تولید هورمون تیروئید استفاده می شود. انسان ها و جانداران مهره دار نمی توانند ید را تولید کنند، بنا بر این برای ادامه ی حیات به این عنصر نیاز دارند. در صورتی که ید کافی به بدن نرسد، غده تیروئید بزرگ می شود که به آن " گواتر " می گویند.

در مناطقی از جهان که خاک و آب ید کافی نداشته باشند، تمام انسان ها و جانواران در معرض کمبود ید خواهند بود. ایران جزو کشورهایی است که بر روی " کمربند " گواتر قرار دارد.

منابع اصلی ید: مواد غذایی به دست آمده از دریاهای آزاد، شیر سویا و ماست حاوی ید هستند. با این وجود اصلی ترین منبع تامین ید به خصوص در کشورهایی که خاک و آب فقیر دارند – مانند کشور ایران - نمک یددار است.

بیماری های ناشی از کمبود ید چیست؟

·         گواتر: بدون منبع کافی ید، غده تیروئید بزرگ می شود. شایع ترین دلیل گواتر کمبود ید است. علایم آن شامل: " ورم کردن و بزرگی غده در قسمت جلوی گردن " است. با افزایش اندازه ی این غده، احساس خفقان به خصوص در زمان دراز کشیدن به فرد دست می دهد. همچنین مشکل بلع و تنگی نفس در گواترهایی که اندازه ی بزرگ دارند نیز ممکن است به وجود آید.

گواتر

·         هیپوتیروئیدی نوزادی: وقتی مقدار ید در نوزاد کم باشد ساخت هورمون تیروئید مختل می شود. شایعترین دلیل آن هم در جهان کمبود ید است. در بزرگسالان کاهش فعالیت هورمون تیروئید منجر به احساس سرما، خستگی زودرس، خشکی پوست، فراموشکاری، احساس افسردگی و بروز یبوست می شود. در این حال با آزمایش خون می توان کم کاری تیروئید را تشخیص داد.

·         مشکلات زنان باردار: کمبود ید منجر به سقط، مرگ نوزاد، زایمان زودرس و ناهنجاری های مادرزادی جنین می شود. نوزادانی که از مادران با کمبود شدید ید متولد می شوند، دچار عقب ماندگی ذهنی، اختلال رشد و شنوایی خواهند شد. در موارد شدید کمبود ید، بیماری شدیدی در کودکان به نام "کرتینیسم" بروز می کند. این بیماری دارای علایم: "آسیب دائم مغزی، عقب ماندگی ذهنی، کری، کوتاهی شدید قد" است.

در کل کمبود مادرزادی ید شایعترین دلیل قابل پیشگیری از عقب ماندگی ذهنی در جهان است. حتی کمبود خفیف ید در زنان باردار منجر به کاهش ضریب هوشی کودک می شود.

تشخیص کمبود ید چگونه انجام می شود؟

تشخیص کمبود ید به صورت فردی قابل انجام نیست. معمولا برای بررسی جمعیت یک کشور از نمونه های ادرار در دانش آموزان منطقه به صورت سالانه استفاده می شود. این اقدام در ایران سالانه در تعدادی از مدرسه های منتخب انجام می شود.

کمبود ید چگونه قابل پیشگیری است؟

در بیشتر کشورها از جمله کشور ما که خاک و آب فقیر از ید دارند، به منظور تامین ید کافی از نمک های یددار استفاده می شود. کشور ما جزو کشورهایی بود که در سال 2000 توانسته بود کمبود ناشی از ید را با نمک های یددار کنترل کند. متاسفانه در سال های اخیر به دلیل ورود نمک های بدون ید و تصفیه نشده در بازار، خطر کمبود ید افزایش یافته است. افراد سودجو نمک های تصفیه نشده و بدون ید را با قیمت پایین وارد بازار فروش کرده اند و مردم بدون توجه به نکات بهداشتی در خرید این نمک ها به کمبود ید و بیماری های ناشی از آن مبتلا می شوند.

«کمبود ید قابل ریشه کنی نیست. تنها می توان آن را تا زمانی که ید کافی به جامعه می رسد سرکوب کرد. در صورتی که ید کافی به جامعه نرسد این معضل سریعا در جامعه گسترش پیدا خواهد کرد. در کشور ما که منابع آب و خاک فقیر از ید دارد، نمک های مصرفی خانواده ها باید همیشه و به طور مداوم از نمک های یددار تصفیه شده ی استاندارد باشند. لازم به ذکر است که مصرف روزانه 5 گرم نمک ید بدن را تامین می کند، لذا نیازی به افزایش مصرف نمک به منظور تامین ید نمی باشد.»

فهیمه حبیب پور    فهیمه حبیب پور _ کاردان مامایی 

۳۰ شهریور ۱۳۹۱ ۰۸:۱۸