روشنایی مصنوعی در محل کار

روشنایی مصنوعی در محل کار
در روشنایی مستقیم که در بیشتر محیط­های اداری و غیراداری معمول است، از اشکال مخروطی وارونه برای هدایت نور به سمت پایین استفاده می­کنند.

در چنین شرایطی سطوحی همچون میز کار، اسناد و قطعه کاری به علت بازتابش نور، بیشتر موجبات خیرگی غیرمستقیم و سایههای تاریک را فراهم می آورند. روشنایی مستقیم می تواند موجب ایجاد کنتراستهای کاملاً مشخص بین مناطق نور گرفته و مناطق محروم از نور گردد. شایع ترین شکل روشنایی مستقیم، لامپ های فلوئورسنت هستند. این لامپ ها به سوسو زدن معروفند اما تعداد دفعات سوسو زدن لامپ هایی که به درستی کار می کنند، نباید برای کارگران محسوس باشد. برخی از لامپ های قدیمی و لامپ هایی که بد کار می کنند سوسو زدن قابل ملاحظه ای دارند که می تواند حواس را پرت کند یا موجب ناراحتی بینایی شود و در بعضی افراد سردرد ایجاد کند. برای کاهش شکایت سردرد و خستگی چشم ها می توان از ترانسهای مخصوص لامپ های پر فرکانس استفاده کرد که تقریباً همیشه سوسو زدن را از بین می برند.

روشنایی غیرمستقیم که عمدتاً نور به سمت سقف و دیوار­ها تابانده می­شود، منجر به روشنایی یکدست و یکنواخت محیط کار و کاهش سایهها می شود. استفاده از چوب و دیگر مواد با صیقلی پایین یا دارای سطح تیره نسبت به مواد صیقلیتر، برای ساخت میز مناسب تر است. استفاده از تعداد لامپ بیشتر با مصرف برق کمتر نسبت به تعداد لامپ کمتر با قدرت بیشتر ارجح است و در عین حال مانع از خیرگی هم می شود.

مشخص شده کارمندانی که در ادارات با نور بسیار پایین کار می کنند، روحیه و خلق پایینی دارند. زمانی که میزان روشنایی محیط کار این افراد به مقدار لازم رسانده شود، خلق آنها بهبود یافته و بهرهوری آنها افزایش پیدا می کند. به  نظر می رسد که چهار ویژگی روشنایی از دیدگاه ذهنی افراد مهم است که عبارتند از:

محل منبع نور، اینکه در محیط باشد یا در بالای سر قرارگیرد.

این که بسیار درخشان یا تیره و تاریک در نظر گرفته شود.

اینکه در محیط کار نور به طور یکدست به نظر آید.

اینکه روشنایی محیط از نظر بصری نور سرد Cool یا، گرم Warm در نظر گرفته شود.


ergonomics6

 به نظر میرسد که ایلومیناسیونی در حد Lux 400 از طرف کارمندان عموماً رضایت بخش تلقی میشود. برای کاربران رایانه روشنایی در حد Lux 500 احتمالاً ایده آل خواهد بود، چرا که وظایف کاری غیر از کار با رایانه هنوز هم قابل انجام خواهند بود. البته این حد از روشنایی آنقدر بالا نیست که وظایف کاری با کاغذ و قلم به راحتی انجام شود و نیاز به ایلومیناسیونی در حد 700 Lux میباشد. اگر این مقدار بیش از Lux 1000 شود کارمند را دچار مشکلاتی از نظر خیرگی، بازتابش، ایجاد سایه و دیگر مشکلات بینایی خواهد کرد. چراغ های رومیزی اجازه و امکان تغییر جهت و میزان روشنایی را می دهند. افراد با استفاده از چراغ­های رو میزی می توانند سطح روشنایی را بر اساس توانایی های بینایی خود و همچنین بسته به نیاز و دلخواه خود تغییر دهند.

افراد مبتلا به اختلال خلقی فصلی (seasonal affective disorder) با موفقیت با فتوتراپی درمان می شوند. اساس درمان در معرض قرار دادن آنها در مقابل نوری بیش از Lux 2500 در اولین ساعات روز و در انتهای روز می باشد که مدت زمان مواجه با آن به تدریج افزایش می یابد. بد نیست بدانیم که بی حالی پس از نهار Post – lunch dip می تواند تحت تاثیر روشنایی قرار گیرد.

گمان می رود که با حرکت نور به سمت آبی انتهای طیف، حساسیت گیرنده  های خاصی در چشم به اوج خود می رسد. در واقع این گیرنده‌ها به نور به روشی غیربصری و از طریق تحریک هیپوتالاموس در مغز و به واسطه تنظیم ریتم سیرکادین پاسخ می دهند.

با اینکه هنوز رنگ لامپ‌های فلوئورسنت استاندارد تغییری نکرده، ولی زمانی که رنگ روشنایی به ته رنگ آبی تغییر مییابد، کارمندان احساس هوشیاری بیشتری کرده و بسیار مؤثرتر از قبل کار می کنند.

اگر در ارزیابی روشنایی محیط کاری مشخص شود که روشنایی در حدی نیست که فرد بتواند وظایف خود را بدون سختی انجام دهد، باید راهکارهایی را برای حل این مشکل در نظر گرفت. در بسیاری از موارد پاک کردن ساده لامپها، یا روکشها و یا لفافههای آنها و همچنین جایگزین کردن لامپهای سوخته قبلی برای رساندن روشنایی به حد قابل قبول، کافی است. متاسفانه در اکثر مواقع این چنین کارهای سادهای هم از یاد می رود. تغییر رنگ سطوح اتاق‌ها از رنگهای تیره به رنگهای روشن (جهت افزایش میزان انعکاس آنها) و همچنین برداشتن موانع از سر راه منابع نوری، اثرات مثبتی به دنبال خواهند داشت.

اگر به هنگام ارزیابی روشنایی محیط کار متوجه کم بودن میزان نور شدید:

اول به خرابی و کثیفی منبع نوری فکر کنید.

در مرحله بعد باید به زیاد بودن فاصله لامپ ها از یکدیگر فکر کنید و سعی کنید جهت تامین روشنایی یکدست، این فواصل را با افزودن بر تعداد منابع نوری کم کنید.

 

اگر منابع نوری درخشندگی زیادی داشته باشند:

*میتوان با مکانیسم های کنترلی از شدت آن کاست.

*یا طوری منابع نوری درخشان را جابه جا کرد که از افتادن نور در داخل چشم و نگاه کارگر جلوگیری شود که این خود مانع از خیرگی نیز می گردد.

*راهکار دیگر تغییر محل پست کاری نسبت به منابع نوری است.

*حال اگر نتوان منابع نوری را تغییر مکان داد، می توان آنها را تغییر جهت داد. مثلا اگر لامپ های فلوئورسنت را در امتداد هم قرار دهیم بهتر از آن است که در کنار هم باشند.

* بهتر است منابع نوری را تا جایی که موجب افت در میزان روشنایی آنها نشود بالاتر ببریم.


​مرکز تحقیقات بیماریهای شغلی و طب کار

۶ شهریور ۱۳۹۳ ۰۹:۵۱